Quốc ca Việt Nam bị tắt tiếng vì “sợ” vi phạm bản quyền: Bài học từ những vụ tranh chấp

Vụ khởi tố 5 vụ án hình sự về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan do Cơ quan cảnh sát điều tra Bộ Công an ban hành ngày 16-5, trong đó có vụ tại Công ty BH Media, một lần nữa kéo dư luận trở lại những tranh cãi chưa từng có hồi kết trong làng bóng đá Việt Nam. Đó là câu chuyện quốc ca bị “câm tiếng” trong các trận đấu quốc tế, xuất phát từ nỗi sợ bản quyền âm nhạc.

Tháng 12-2021, người hâm mộ chứng kiến cảnh hy hữu tại AFF Cup 2020: trận Việt Nam gặp Lào được phát trực tiếp trên YouTube bỗng im bặt ở phần lễ chào cờ. Dòng thông báo “vì lý do bản quyền âm nhạc” hiện lên như một lời xin lỗi, nhưng với hàng triệu khán giả, đó là sự khó chịu khó chấp nhận. Quốc ca của đội nhà trong một trận đấu chính thức của đội tuyển quốc gia lại bị tắt tiếng vì lo ngại vi phạm bản quyền – một nghịch lý chẳng quốc gia nào muốn đối mặt.

Nguyên nhân sâu xa nằm ở Next Sports, đơn vị nắm giữ bản quyền truyền hình AFF Cup 2020. Vì sợ bản ghi Tiến quân ca được sử dụng trong trận đấu không thuộc quyền sở hữu hợp pháp, Next Sports đã chủ động tắt tiếng phần lễ chào cờ để phòng xa. Quyết định “phòng thủ” này nhằm bảo vệ doanh thu quảng cáo từ video phát sóng, nhưng lại gây ra phản ứng dữ dội từ công chúng. Chỉ đến khi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) can thiệp kịp thời, ban tổ chức AFF Cup 2020 mới khôi phục âm thanh quốc ca cho các trận đấu tiếp theo.

Vấn đề bản quyền quốc ca không chỉ dừng ở đó. Tháng 11-2020, FPT Play tiếp sóng trận Việt Nam gặp Saudi Arabia tại vòng loại thứ 3 World Cup 2022 – video đạt gần 4 triệu lượt xem, nhưng kênh này mất toàn bộ doanh thu. Lý do: ban tổ chức sử dụng bản ghi Tiến quân ca do Hãng đĩa Marco Polo sản xuất, và Naxos Digital Services US (đại diện Marco Polo) đã xác nhận quyền sở hữu bản ghi đó. Video vẫn được phát, nhưng doanh thu thì tuột khỏi tay đơn vị truyền thông.

Từ những câu chuyện trên, vụ việc tại BH Media càng đặt ra một yêu cầu cấp thiết: quốc ca – biểu tượng thiêng liêng của quốc gia – cần được quản lý bản quyền thế nào để không còn cảnh “tự tắt tiếng” vì sợ vi phạm. Bởi trong thể thao, không gì nhạy cảm và dễ gây tranh cãi hơn việc quốc ca của một đội tuyển lại bị đặt lên bàn cân với những điều khoản bản quyền thương mại.